ખુશ ખબર.... ખુશ ખબર....ખુશ ખબર..‌ હવે કરો ઓનલાઈન ખરીદી કિશાન ઓનલાઈન સ્ટોર પરથી અહિ ક્લિક કરો અને ખરીદી કરો ઓનલાઇન કૃષિને લગતી તમામ ખરીદી અહિથી જ કરો આજે જ મુલાકાત લો

Tuesday, 15 October 2019

બટાકા- પાક આયોજન ,જીવાતો, રોગો ,ગ્રેડિંગ

પાક આયોજન

1. પાક ફેરબદલી ના રૂપે સોયાબીન-બટાટા-મગ અથવા સોયાબીન-બટાટા-ઘઉં ની પાક ફેરબદલી કરવી.
2. આર્થિક રૂપ થી લાભકારક આંતરપાકો જેવા કે બટાટા + ઘઉં (1:2), બટાટા + અળસી (1:1), બટાટા + ડુંગળી (1:1), બટાટા + રાયડો (3:1) લેવા.

જમીન ની તૈયારી

1. સારા ઉત્પાદન માટે જમીન ની તૈયારી વખતે 100-120 ક્વિન્ટલ સારૂ કહોવાયેલું છાણિયું ખાતર પ્રતિ એકર મુજબ જમીન માં ભેળવવું.
2. જમીન ની તૈયારી માટે જમીન ઊથલપાથલ કરી 20 થી 25 સેમી ઊંડી ખેડ કરવી. ત્યારબાદ 2-3 કરબ વડે ખેડ કરી 4-5 વાર દેશી હળ વડે ખેડ કરવી.
3. જમીન ની પરત ચીકણી અને સારી રીતે સમતલ કરવા માટે 1-2 વાર સમાર મારવી. વાવણી વખતે જમીન માં પૂરતો ભેજ હોવો જરૂરી છે.
જાતો
1. ટૂંકા ગાળે પાકતી જાતો (70-90 દિવસની) : કુફરી પુખરાજ, કુફરી લવકાર, કુફરી સૂર્યા.
2. મધ્યમ મોડી પાકતી જાતો (90 થી 100 દિવસ): કુફરી બહાર, કુફરી બાદશાહ, કુફરી લાલીમા, કુફરી જ્યોતિ, કુફરી ચીપસોના, કુફરી સતલુજ, કુફરી હિમસોના
3. મોડી પાકતી જાતો (100 થી 130 દિવસ): કુફરી સિંદૂરી
4. કુફરી બહાર- લાબી, ગોળ-ઈંડા આકારની, સફેદ કંદ, મધ્યમ ઊંડી આંખ. પાકવાનો સમય-100 થી 110. ઉત્પાદન લગભગ 180 ક્વિન્ટલ/એકર.
5. કુફરી સદાબહાર- તેના છોડ લાંબા અને મજબૂત, પાછોતરાં સુકારા સામે પ્રતિકારક. તેના કંદ લાંબા, આંખ ચમકદાર હોય છે. શુષ્ક પદાર્થ 20%, ઉત્પાદન 120 થી 140 ક્વિન્ટલ/એકર.
6. કુફરી ચીપસોના: સામાન્ય થી લાંબા, ઈંડા આકારના, સફેદ, 90 થી 110 દિવસ માં તૈયાર થનાર, પાછોતરાં સુકારા સામે પ્રતિકારક અને ઠંડી સામે સહનશીલ, મૂલ્યવર્ધન માટે અનુકૂળ
7. મૂલ્યવર્ધન માટે જાતો: કુફરી ચીપસોના-1, કુફરી ચીપસોના-3, કુફરી હિંસોના, કુફરી ફ્રાઇસોના
બીજદર
વધુ ઉત્પાદન માટે 30 થી 40 ગ્રામ વજનવાળા કંદ જેમાં ઓછામાં ઓછી 3 આંખ હોય તે વાવણી માટે ઉપયુક્ત છે. બીજદર 10 થી 12 ક્વિન્ટલ પ્રતિ એકર.

બીજ માવજત

1. કાળા ટપકા રોગ નિયંત્રણ માટે વાવણી પહેલા બીજ ને મોનસેરીન 22.9SC (પેનસિકયુરોન) @ 250 મિલી/ 800 કિલો બીજ પ્રમાણે માવજત આપી વાવવા અથવા અગલાલ @ 5 ગ્રામ અથવા એમીસાન @ 2.5 ગ્રામ/ લિટર પાણી પ્રમાણે માવજત આપી વાવવા.
2. પાક ને બીજજન્ય રોગ થી બચાવવા 15-20 મિનિટ માટે 2 ગ્રામ કાર્બોક્સિન 37.5% + થાઈરમ 37.5%/ લિટર પાણી થી તૈયાર દ્રાવણ માં ડૂબાડવા.
3. કાળા ટપકા, સામાન્ય ચીતરી અને સડા ના નિયંત્રણ માટે બોરિક એસિડ થી બીજ માવજત આપવી. આ માટે 3% બોરિક એસિડ @300 ગ્રામ/10 લિટર પાણી પ્રમાણે 30 મિનિટ સુધી બોળી માવજત આપવી.

વાવણી તકનિક

.
1. વહેલી પાકતી જાતો ની વાવણી 25 સપ્ટેમ્બર થી 10 ઓક્ટોમ્બર સુધી કરવી.
2. સામાન્ય જાતોની વાવણી 15 ઓક્ટોમ્બર થી 15 નવેમ્બર સુધી થઈ શકે છે.
3. બટાટા ની વાવણી પાળા પર કરવામાં આવે છે. પાળા 50 થી 60 સેમી અંતરે બનાવવા. કાપેલ અથવા આખા બટાટા પાળા વચ્ચે અથવા 5 થી 7 ઊંડાઈએ વાવી માટી ચડાવવી.
4. સારા ઉત્પાદન માટે 35 થી 45 મિલીમીટર વ્યાસવાળા, મધ્યમ કદના બટાટા વાવણી માટે ઉપયોગમાં લેવા. વાવણી 60 x20 સેમી અંતરે કરવી.
5. કેન્દ્રિય બટાટા સંશોધન કેન્દ્ર દ્વારા નિર્મિત ચાર હાર માં બટાટા ની વાવણી માટે સ્વયં-સંચાલિત યંત્ર નો ઉપયોગ કરવો જે વાવણી થી પાળા બનાવાની બધી જ ક્રિયાઓ કરી શકે છે. આ યંત્રથી 10 થી 12 એકર માં વાવણી થઈ શકે છે. આ યંત્ર થી બીજ ને ખૂજ જ ઓછું નુકસાન થાય છે. આ યંત્ર ચલાવવા માટે 2-3 વ્યક્તિઓની જરૂર પડે છે.
નીંદણ નિયંત્રણ
1. નીંદણ નિયંત્રણ માટે વાવણી પછી તરત પાક ઉગ્યા પહેલા પેન્ડીમિથેલીન 30EC (સ્ટોમ્પ, ટાટાપેનીડા) @1.3 Ltr/એકર/200Ltr પાણી મુજબ છાંટો.
2. ઊભા પાકમાં નીંદણ નિયંત્રણ માટે મેટ્રિબ્યુઝીન70WP (સેંકર) @800gm/એકર/300 Ltr પાણી પ્રમાણે પહેલી સિંચાઇ પછી છાંટો.
3. સાકડા પાન વાળા નીંદણથી 50% સુધી ઉપજ ઘટી શકે. નિયંત્રણ માટે 350ml ક્યુજાલોફોપ ઇથાઈલ 5EC/ એકર/ 150 લિટર પાણી મુજબ વાવણીના 20 થી 25 દિવસ બાદ છાંટો.
આંતરખેડ

1. કંદના સારા વિકાસ માટે વાવણી ના 20 થી 25 દિવસે પહેલી સિંચાઇ કરી પાળા ચડાવવા અને નીંદણ નિયંત્રણ કરવું.
2. જમીન માનો ભેજ સાચવવા પરાળ પાથરી મલ્ચિંગ કરવું.

જીવાત નિયંત્રણ

મોલોમશી

મોલોમશીથી મોટા ભાગના વિષાણુજન્ય રોગ ફેલાય છે. જેમ કે કોકડાવા. નિયંત્રણ:
1. જૈવિક નિયંત્રણ માટે લીમડાનું તેલ 50ml/ 15 લિટર પાણી પ્રમાણે છાંટવું.
2. ઇમિડાક્લોપ્રિડ 17.8 SL @ 80-100 ml/ એકર/ 200 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.
કંદ માખી
કંદમાખી પાકમાં સંગહ સમયે તેમજ પાકમાં નુકસાન પહોચાડે છે. તે થડ અને કંદ ને નુકસાન કરે છે. તેનાથી 56% સુધી ઉપજ ઘટી શકે.
નિયંત્રણ:
1. જૈવિક નિયંત્રણ માટે ફેરોમેન ટ્રેપ 4/ એકર મુજબ લગાવો
2. ક્લોરપાયરીફોસ 20ઇસી @ 1-1.5 લિટર/ એકર પિયત સાથે આપો.
કથીરી
કથીરી પાનમાથી રસ ચૂસીને નુકસાન કરે છે. આથી પાક માં 12 થી 60% સુધી નુકસાન થઈ શકે. નિયંત્રણ માટે સ્પાયરોમેસીફેન 22.9% @ 200 મિલી/ એકર અથવા ફેનાઝાક્વિન 10%EC @ 400-450 મિલી/ એકર 200 લિટર પાણી ના દરે છાંટો.

સફેદ ઘૈણ

સફેદ ઘૈણ પાકને લગભગ 85% સુધી નુકસાન કરી શકે. તે મૂળ અને કંદ નુકસાન કરે છે. નિયંત્રણ:
1. ક્લોરપાયરીફોસ 20ઇસી @ 1-1.5 લિટર/ એકર પિયત સાથે આપો.
2. કાર્બોફ્યુરાન 3જી દવા 8-10 કિલો/ એકર પાળા ચડાવતી વખતે આપો.

સૂત્રકૃમિ

સૂત્રકૃમિ નાની, કૃમિના જેવી જીવાત હોય છે. જે પાતળા દોરા જેવી હોય છે. તેને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર વડે સહેલાઈ થી જોઈ શકાય છે. તેનું શરીર લાંબુ, વેલણઆકારનું અને ખંડોમાં વહેચાયેલું હોય છે.
રોગ નિયંત્રણ

આગોતરો સુકારો

આગોતરા સુકારા માં પાન પર ગોળ-ઈંડા આકારના ભૂરા ટપકા પડે છે. નિયંત્રણ:
1. નિયંત્રણ માટે વાવણીના 45 દિવસે પાક પર 1.0% યુરિયા છાંટયા બાદ 8-10 દિવસના અંતરે ફરી છાંટો.
2. મેંકોજેબ 75% WP @ 400-600gm/ એકર મુજબ વાપરી શકાય
3. પ્રોપીનેબ 70% WP @ 500gm/ એકર મુજબ વાપરી શકાય

પાછોતરો સુકારો

આ રોગ ની શરૂઆત માં હલ્કા પીળા રંગના અનિયમિત આકાર ના ટપકા પડે છે. પછી નીચેની બાજુએ આ ટપકા ની ચારે બાજુ અંગૂઠી ની જેમ સફેદ ફૂગ વળે છે. આ રોગ થી 60 થી 70% સુધી નુકસાન થઈ શકે.
નિયંત્રણ:
1. પ્રારંભિક નિયંત્રણ માટે મેંકોજેબ75% WP @ 400-600gm/ એકર મુજબ છાંટો.
2. મેટાલેક્સિલ 8% + મેંકોજેબ 64%WP @ 800-1000gm/ એકર મુજબ છાંટો.
3. અસરકારક નિયંત્રણ માટે ઇપ્રોવલિકાર્બ + પ્રોપીનેબ66.75WP (મેલોડી,ડૂઓ) @0.8kg/acre/200Ltr પાણી મુજબ છાંટો.
4. અસરકારક નિયંત્રણ માટે 500-600gm કારમોક્સાનીલ + મેંકોજેબ / એકર/ 200 લિટર પાણી મુજબ છાંટો, જો રોગ ફરી દેખાય તો 1-2 છંટકાવ વધારે કરી શકીએ છીએ.

વાર્ટ

આ રોગમાં બટાટાની બહારની સપાટી પર અને ડાળિયો પર મસ્સા દેખાય છે. આ જમીનજન્ય રોગ છે. નિયંત્રણ:
1. આગળ જણાવ્યા મુજબ બીજ માવજત આપવી.
2. રોગ પ્રતિકારક જાતો જેવી કે કુફરી કંચન, કુફરી બહાર, કુફરી જ્યોતિ વગેરે વાવવી.
જીવાણુથી થતો સુકારો
જીવાણુ થી થતાં સુકારા માં પાન અને ડાળિયો સુકાઈ જાય છે. પછી ધીરેધીરે આખો છોડ સુકાઈ ને મરી જાય છે. આ રોગ થી 75% સુધી નુકસાન થઈ શકે. નિયંત્રણ:
1. રોગમુક્ત બીજ નો ઉપયોગ કરવો
2. પાક ફેરબદલી કરવી
3. બ્લીચિંગ પાઉડર 4.5 કિલો/ એકર મુજબ વાવણી સમયે ચાસ માં આપવો.

કાળા ટપકા

કાળા ટપકા રોગ બીજજન્ય છે જેમાં ઉપદ્રવીત બટાટા ચોકલેટ જેવા થઈ જાય છે અને છાલ કઠણ થઈ જાય છે જેનાથી બજારભાવ ઓછા મળે છે.
નિયંત્રણ:
1. બીજ માવજત આપવી
2. પાક ફેરબદલી કરવી
કોકડવા
કોકડવા રોગ મુખ્યત્વે ચૂસીયા જીવાત થી ફેલાય છે
નિયંત્રણ:
1. ઇમિડાક્લોપ્રિડ 17.8 SL @ 80-100 મિલી/ એકર.
2. થાયોમેથોક્સમ 25% WG @ 20-80 ગ્રામ/ એકર / 200 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.

કાપણી

કાપણી સમય અને તકનિક
1. પાક ની કાપણી ના 10 દિવસ પહેલા પિયત આપવાનું બંધ કરવું, જ્યારે પાક સુકાઈ જાય અને પાન જમીન પર ખરવા લાગે ત્યારબાદ કાપણી કરવી.
2. પાન નષ્ટ કરવા માટે રાસાયણિક દવા નાખવી હોય તો પેરાકવાટ ડાઈક્લોરાઈડ 24 SL @ 70-100ml /15 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.
ગ્રેડિંગ
1. કંદ કાઢ્યા બાદ કંદ ને એકઠા કરી છાયડા માં રાખવા અને બજાર માં લઈ જવા માં તે ગ્રેડિંગ કરવું.
2.ચાર વર્ગમાં ગ્રેડિંગ કરવું.- વર્ગ-1- 27 mm કદના, વર્ગ-2: 28-45 mm કદના, વર્ગ-3: 45-55mm કદના અને વર્ગ-4 55 mm થી વધારે કદના.
સંગ્રહ
બીજ માટે કંદ 2.4 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન પર ને 95% ભેજ પર અને શાકભાજી માટે કંદ ને 7 ડિગ્રી તાપમાન પર અને 98% ભેજ પર સંગ્રહ કરવો.
રેટિંગ કરો1 2 3 4 5©RMLISPL Pvt. Ltd.

Saturday, 12 October 2019

જીરૂ- વાવણીથી કાપણી સુધીની તમામ માહિતી

જમીન અને આબોહવા

જીરૂ જુદા જુદા પ્રકારની જમીનમાં થઈ શકે છે. સારા નિતારવાળી રેતાળ, ગોરાડું કે મધ્યમ કાળી જમીન આ પાક ને અનુકૂળ છે. લાંબા ક્યારામાં ભેજ લાંબો સમય સુધી રહે છે, આ સમયે જો ઝાકળ કે વાદળછાયું વાતાવરણ રહે તો કાળિયો રોગ ચોક્કસ આવે છે.

જમીનની તૈયારી

પાણીનો ભરાવો કાળીયાં માટે અનુકૂળ છે.નિવારવા જમીન સમતલ કરવી.અગાઉ ચોમાસુ પાકમાં છાણિયું ખાતર આપેલ હોય તો શિયાળુ જીરામાં આપવાની જરૂર નથી.

વાવણી

વાવણી 30સેમીના અંતરે કે પુખીને કરવી.
સારા અંકુરણ માટે વાવણી પહેલા બીજને 8 કલાક પાણીમાં પલાળી છાયડે કોરા કરવા. 7 નવેમ્બર સુધી 4.5 - 6 કિલો / એકર બીજ પ્રમાણે પુંખીને વાવણી કરવી.
સારા અંકુરણ માટે વાવણી સમયે આદર્શ તાપમાન 30 ડિગ્રી સેલ્સિયસ આસપાસ હોવું જોઈએ.પૂંખીને વાવણી કરવાને બદલે ચાસમાં વાવણી કરવી.

બીજમાવજત

કાળિયા રોગના આગોતરા નિયંત્રણ માટે બીજને કાર્બેન્ડેઝીમ અથવા થાયરમ નો @2.5 ગ્રામ/કિલો પ્રમાણે પટ આપવો.

જાતો
સુધારેલી જાતો: ગુજ. જીરુ: 1, ગુજ જીરુ: 2,ગુજરાત જીરુ: 3. ગુજરાત જીરુ: 4 જાત વધુ ઉત્પાદન અન સુકારા રૉગ સામે પ્રતિકારક છે.
સારા ઉત્પાદન માટે ગુજરાત જીરું 4 પસંદ કરવી. તે સુકારા પ્રતિરોધક છે. બીજદર: 5 - 6 કિલો / એકર. વાવણી 1 નવેમ્બર પછી કરવી.

રાસાયણિક ખાતર

સારા વિકાસ માટે વાવણી સમયે 6 કિલો નાઇટ્રોજન (13 કિલો યુરિયા) અને 6 કિલો ફૉસ્ફરસ (37 કિલો SSP)/એકર આપો.
સારા વિકાસ અને ઉત્પાદન માટે વાવણી ના 30 દિવસ પછી 6 કિલો નાઇટ્રોજન(13કિલો યુરિયા અથવા 29કિલો અમોનિયમ સલ્ફેટ)/એકર આપો.

નીંદણ નિયંત્રણ

નીંદામણ થી 100 % નુકશાન થઈ શકે. વાવણીના 25 - 30 અને 40 દિવસે હાથથી નીંદામણ કરવું. હારમાં વાવેતર કર્યું હોય તો વાવણીના 25 અને 35 દિવસે કરબથી આંતરખેડ કરવી.
ઊભા પાકમાં રાસાયણિક નીંદણ નિયંત્રણ માટે વાવણી ના 14 થી 18દિવસે ઓક્સિડિયાર્જિલ 6EC (રાફ્ટ) @ 400gm / એકર / 200 Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

પિયત

સારા અંકુરણ માટે વાવણી પછી તરતજ પિયત આપવું.બીજું પિયત વાવણી બાદ 8 થી 10 દિવસે જમીન ની સ્થિતિ પ્રમાણે આપવું.
પ્રથમ પિયત વાવણી વખતે, બીજુ પિયત જમીનના પ્રત પ્રમાણે 10 દિવસે, ત્રીજુ પિયત 30 દિવસે અને ચોથું પિયત 45 દિવસે આપવુ.
ઉત્તર ગુજરાતમાં સારા વિકાસ માટે વાવણીના 8-10, 30, 45-50 અને 60-70 દિવસે અવશ્ય પિયત આપવું.
જીરું-4 માં સારા વિકાસ માટે વાવણી બાદ 8 થી 10 દિવસે 40 mm ઊંડાઇયે, 30 અને 40-45 દિવસે 50mm ઊંડાઇયે પિયત આપવું.
સારા વિકાસ માટે સૌરાસ્ટ્રની છીછરી કે બનાસકાંઠાની રેતાળ જમીનમાં પાચમું પિયત 70 દિવસે આપવું.વાદળછાયા કે ઝાકળવાળા વાતાવરણમાં પિયત ના આપવું

જીવાત નિયંત્રણ

મોલોમશી

મોલોમશી પાન માથી રસ ચૂસે છે. મોલોમશી ઓછી હોય તો કેતકીનો રસ @350ml/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો. વધુ હોય તો ઈમીડાક્લોપ્રિડ(કાન્ફીડોર,ટાટામીડા)@3ml/10Ltr પાણી કે થાયોમેથોક્ઝામ (એક્તારા/અનંત)@4gm/10Ltr પાણી અથવા એસિફેટ50% + ઇમિડાક્લોપ્રીડે1.8SC (લાન્સરગોલ્ડ) @50gm/15Ltr પાણી અથવા ફ્લોકેમિડ (ઉલાલા) @6ml/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

લીલા તડતડિયા

લીલા તડતડીયા પાન માથી રસ ચૂસે છે. લીલા તડતડીયા ઓછા હોય તો કેતકીનો રસ @350ml/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો. વધુ હોય તો ઈમીડાક્લોપ્રિડ (કાન્ફીડોર,ટાટામીડા) @3ml/10Ltr પાણી કે થાયોમેથોક્ઝામ (એક્તારા/અનંત)@4gm/10Ltr પાણી અથવા એસિફેટ50% + ઇમિડાક્લોપ્રીડે1.8SC (લાન્સરગોલ્ડ) @50gm/15Ltr પાણી અથવા ફ્લોકેમિડ (ઉલાલા) @6ml/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

થ્રીપ્સ

થ્રીપ્સથી વિષાણુજન્ય અગ્રકલિકા નો સુકારો રોગ ફેલાય છે. જો ઉપદ્રવ વધુ હોય તો, ફિપ્રોનિલ5SC (રિજેંટ, રેબીડ, ફેક્સ) @30ml/15Ltr પાણી અથવા ઇમિડાક્લોપ્રીડ 350 SC (કોન્ફિડોર સુપર) 30 મિલી/એકર, 200 લિટર પાણી અથવા લેમડાસાઈલોહેથ્રીન5EC (કરાટે,રીવા) @15-20ml/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

સફેદમાખી

સફેદમાખી પાનમાથી રસ ચૂસે છે. જો તે વધુ હોય તો નિયંત્રણ માટે 20gm ડાયફેન્થિયુરોન (પેગાસસ, પજેરો)/15Ltr પાણી અથવા સ્પાઇરોમેસિફેન240SC (ઓબેરોન) @18ml/15Ltr પાણી અથવા એસિફેટ50% + ઇમિડાક્લોપ્રીડ1.8SC (લાન્સરગોલ્ડ) @50gm/15Ltr પાણી અથવા ફ્લોકેમિડ (ઉલાલા) @6ml/15Ltr પાણી પ્રમાણે છાંટો.

પાન કથીરી

પાન કથીરી પાનમાથી રસ ચૂસે છે. નિયંત્રણ માટે ફેનાઝાક્વીન10EC (મેજેસ્ટિક, મેજીસ્ટાર)@25ml/15Ltr પાણી અથવા 20gm ડાયફેન્થિયુરોન (પેગાસસ, પજેરો)/15Ltr પાણી અથવા સ્પાઇરોમેસિફેન240SC (ઓબેરોન) @18ml/15Ltr પાણી અથવા એસિફેટ50% + ઇમિડાક્લોપ્રીડ1.8SC (લાન્સરગોલ્ડ) @50gm/15Ltr પાણી અથવા ફ્લોકેમિડ (ઉલાલા) @6ml/15Ltr પાણી પ્રમાણે છાંટો.

લીલી ઇયળ

આ ઇયળ દાણા ખાઈને નુકસાન કરે છે. નિયંત્રણ માટે ઉનાળામાં ઊંડી ખેડ કરવી. ટ્રાઇકોગામાં ભમરી 60000/એકર મુજબ ખેતરમાં 5 વાર છોડવી. 1 એકર માં 8 થી 10 પક્ષીઓ ને બેસવા માટેના ટેકા ઊભા કરવા. 1 એકર માં 3 ફેરોમેન ટ્રેપ લગાવવા. નિયંત્રણ માટે, ઇંડોક્ષાકાર્બ14.5SC (સરવાદા/અવાંટ) @5ml + સ્ટિકર (સંદોવિત/અપ્સા80) @6ml/10Ltr પાણી અથવા સ્પીનોસેડ 45 SC (સ્પીન્ટોર, ટ્રેસર) @7.5ml / 15Ltr પાણી અથવા ફિપ્રોનિલ 5 SC (રિજેંટ, રેબીડ, ફેક્સ) @ 30 ml / 15 Ltr પાણી અથવા લેમ્ડાસાઈલોહેથ્રિન 5EC (કરાટે, સિલ્વા પ્લસ, રીવા 5) @7.5 ml / 15Ltr પાણી અથવા થાયોડીકાર્બ 75WP (લાર્વીન, ચેક) @40 ગ્રામ / 15 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.

દાણાની મીંજ

આ ઇયળ પણ દાણા ખાઈ ને નુકસાન કરે છે. તે સંગ્રહ અવસ્થામાં પણ જોવા મળે છે. નિયંત્રણ માટે દાણા ભરાવાની અવસ્થાએ ઇંડોક્ષાકાર્બ14.5SC (સરવાદા/અવાંટ) @5ml + સ્ટિકર (સંદોવિત/અપ્સા80) @6ml/10Ltr પાણી અથવા સ્પીનોસેડ 45 SC (સ્પીન્ટોર, ટ્રેસર) @7.5ml / 15Ltr પાણી અથવા ફિપ્રોનિલ 5 SC (રિજેંટ, રેબીડ, ફેક્સ) @ 30 ml / 15 Ltr પાણી અથવા લેમ્ડાસાઈલોહેથ્રિન 5EC (કરાટે, સિલ્વા પ્લસ, રીવા 5) @7.5 ml / 15Ltr પાણી અથવા થાયોડીકાર્બ 75WP (લાર્વીન, ચેક) @40 ગ્રામ / 15 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.

ઊધઈ

ઊધઈ નો ઉપદ્રવ રેતાળ જમીન માં વધુ જોવા મળે છે. તે મૂળ અને જમીન નજીક થડને ખાય છે જેથી છોડ પીળા પડી સુકાય છે. ઊભા પાકમાં ઉપદ્રવ જણાય તો ક્લોરપાયરીફોસ20EC (ટ્રેકડેન, ફોર્સ, ટાફાબાન) 2 લિટર અથવા 500 મિલી ફીપ્રોનીલ 5%SC (રેજંટ, સલ્વો) પિયતના પાણી સાથે 1 એકરમાં આપવી અથવા 150gm ફિપ્રોનિલ + ઇમિડાક્લોપરીડ80WG (લેસેટા)/એકર/250Ltrપાણી મુજબ મૂળવિસ્તારમાં આપવી.

રોગ નિયંત્રણ

કાળિયો

પાક 30 થી 35 દિવસનો થાય ત્યારે આ રોગ શરૂ થાય છે. શરૂઆતમાં પાન અને ડાળી ઉપર નાના કથ્થઈ રંગના ટપકા જોવા મળે છે. સમય જતાં આખો છોડ રતાશ પડતાં કથ્થાઇ રંગનો થાય છે અને છોડ સુકાઈ જાય છે. ઉત્પાદનમાં કાળી ચરમી રોગથી લગભગ 50 % જેટલું નુકસાન થઈ શકે છે. ઓછે અસરવાળા છોડમાં દાણા હલકા અને ઉતરતી ગુણવત્તાવાળા હોય છે. રોગની તીવ્રતા વધતાં 100 % સુધી પાક નિષ્ફળ જઈ શકે છે. નિયંત્રણ માટે નીચે મુજબ ના પગલાં લેવા.
• વાવણી પહેલા બીજને મેંકોઝેબ અથવા થાયરમ પૈકી કોઈ એક ફૂગનાશક દવાનો એક કિલો બીજ દીઠ 3 ગ્રામ પ્રમાણે પટ આપવો.
• એક જ ખેતરમાં સતત વાવણી ન કરતાં પાક તેમજ ખેતરની ફેરબદલી કરવી.
• ભેજવાળું વાતાવરણ રોગ માટે ખૂબ જ સાનુકૂળ હોવાથી રાઈ, ઘઉં અને રજકા જેવા પાણીની વધુ જરૂરિયાતવાળા પાકોની બાજુમાં જીરા નું વાવેતર કરવાનું ટાળવું.
• વાવણી 30 સેમી અંતર રાખી કરવી.
• પિયત બાદ આંતરખેડ કરવી.
• પિયત માટે ક્યારા નાના તેમજ સમતલ બનાવવા.
• વાદળછાયા તેમજ ધુમ્મસવાળા વાતાવરણમાં પિયત આપવાનું ટાળવું.
• નાઇટ્રોજન ખાતરનો ભલામણ મુજબ જ ઉપયોગ કરવો.
• પાક 35 થી 40 દિવસનો થાય ત્યારે મેંકોઝેબ 35 ગ્રામ દવા 10 લિટર પાણીમાં ભેળવી 10 દિવસના અંતરે 3 થી 4 વાર છાંટવી.
• અસરકારક નિયંત્રણ માટે બાઇટરલેટોન25WP (બાયકોર) @30ગ્રામ/15 લિટર પાણી અથવા ક્લોરોથેલોનીલ (કવચ, ડેકોનીલ) @30ml/15Ltr પાણી અથવા ટેબૂકોનાઝોલ250EC (ફોલિકુર, ટોર્ક)@15ml/15Ltr પાણી અથવા કાર્બેંડાઝીમ12%+મેંકોઝેબ63WP (સાફ, કોમ્બીપ્લસ, ડેલમિક્સ) @30gm/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

સુકારો

આ રોગ જમીનજન્ય ફૂગથી થાય છે અને પાકની કોઈ પણ અવસ્થાએ જોવા મળે છે. આ રોગમાં છોડના પાન અને ડાળિયો એકાએક નમી પડે છે. શરૂઆતમાં આ રોગ કુંડાળાં સ્વરૂપે ફેલાય છે. રોગીષ્ટ છોડમાં દાણા બેસતા નથી.
સુકારા નિયંત્રણ માટે નીચે જણાવેલ પગલા લેવા.
• વાવણી પહેલા બીજને મેંકોઝેબ અથવા થાયરમ પૈકી કોઈ એક ફૂગનાશક દવાનો એક કિલો બીજ દીઠ 3 ગ્રામ પ્રમાણે પટ આપવો.
• એક જ ખેતરમાં સતત વાવણી ન કરતાં પાક તેમજ ખેતરની ફેરબદલી કરવી.
• ઉનાળામાં ઊંડી ખેડ કરવી.
• રોગ પ્રતિકારક જાત ગુજરાત ગુજરાત જીરૂ 4 ની વાવણી કરવી.
• નાઇટ્રોજન ખાતરનો ભલામણ મુજબ જ ઉપયોગ કરવો. વાવણી વખતે છાણિયું ખાતર 4 ટન / એકર મુજબ આપવું.
• તેને આવતો રોકવા ટ્રાયકોડર્મા જૈવિક ફૂગ 1.25kg/એકર પ્રમાણે 250 લિટર પાણીમાં ઓગાળી મૂળ આસપાસ રેડો. રોગ દેખાય તો 150gm કાર્બેન્ડેઝીમ/એકર મુજબ પિયત સાથે આપો.

ભૂકીછારો

આ રોગમાં પાન પર સફેદ છારી જોવા મળે છે. આગોતરા નિયંત્રણ માટે પાન ઉપર ઝાકળ હોય ત્યારે ગંધકની ભૂકી @10kg/એકર મુજબ છાંટો. અસરકારક નિયંત્રણ માટે બાઇટરલેટોન25WP (બાયકોર) @30ગ્રામ/15 લિટર પાણી અથવા ક્લોરોથેલોનીલ (કવચ, ડેકોનીલ) @30ml/15Ltr પાણી અથવા ટેબૂકોનાઝોલ250EC (ફોલિકુર, ટોર્ક)@15ml/15Ltr પાણી અથવા કાર્બેંડાઝીમ12%+મેંકોઝેબ63WP (સાફ, કોમ્બીપ્લસ, ડેલમિક્સ) @30gm/15Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

કાપણી

પાક 110-115 દિવસમા પાકી જાય છે.છોડ પીળાશ પડતાં ભૂખરા રંગના થાય તે કાપણી માટે શ્રેષ્ઠ અવસ્થા છે.કાપણી સવારમાં છોડ ઉપાડીને કરવી.
દાણામાં રહી જતાં દવાના અવશેષો નિવારવા કાપણીના 15 દિવસ પહેલા કોઈપણ દવા ન છાંટવી.દાણા ખરતા અટકાવવા કાપણી સવારે ઝાકળ ઉડી જાય તે પહેલા કરવી.
સારી ગુણવત્તા અને ભાવ મેળવવા કાપણી બાદ છોડને 2-3 દિવસ ખળામાં સૂકવી દાણા છૂટા પાડવા.દાણાને અલગ અલગ કદની ચાળણીમાં ચાળી ગ્રેડિંગ કરવું.
જીરાનો સંગ્રહ કરેલ ઓરડામાં ઉગ્ર ગંધ વાળો ખોરાક, સાબુ તથા પેઈન્ટ વગેરે ના રાખવું આનાથી જીરાની સુગંધ ખરાબ થાય છે.

Thursday, 10 October 2019

મકાઈ- વાવણી થી કાપણી સુધીની તમામ માહિતી

પાક નું આયોજન

1. સારી ગુણવત્તા વાળું બિયારણ તેમજ ખાતર ખાતરીબંધ દુકાન કે સંસ્થા માંથી બિલ લઈ ને જ લેવુ.

2. બિયારણ નીંદણ ના બીજ અને અન્ય પાક ના બીજ થી મુક્ત છે તેની ખાતરી કરવી.

3. પાક ફેરબદલી
મકાઇ -રાયડો - ઘઉં -મકાઇ નો ચારો
મકાઇ-ઘઉં
મકાઇ-બટેટા
મકાઇ- સેંજી - શેરડી - કપાસ
મકાઇ- બટેટા - સૂરજમુખી               
મકાઇ-બટેટા,મેથી
વાવણી

જમીન ની તૈયારી

જમીન ઊથલપાથલ કરવા હળ થી ખેડ કરવી! ત્યારબાદ દેશી હળ થી ૨-3 ખેડ કરવી. માટી ના ઢેફા ભાંગવાં તેમજ જમીન સમતલ કરવા સમાર મારવી. સિંચાઇ દરમ્યાન 60 સેમી અંતર પર પાળા બનાવવા જેથી પાણી ના નિકાસ માં સરળતા રહે.

બિયારણ ની જાત

વધારે વહેલી પાકતી જાત (70 થી 80 દિવસ) – ગુજરાત મકાઇ – 6
વધારે વહેલી પાકતી જાતો (80 - 90 દિવસ): ગુજરાત મકાઇ - 1, ગુજરાત મકાઇ - 2, ગુજરાત મકાઇ - 4, પૂસા અર્લી હાઇબ્રિડ - 1, પૂસા અર્લી હાઇબ્રિડ - 2
મોડી પાકતી જાતો – ગંગા સફેદ - 2, ગંગા - 11, ડેક્કન - 103, ગુજરાત મકાઇ - 3

બીજ માવજત

પાક ને શરૂઆત ના તબક્કા માં બચાવવા માટે બિયારણ ને રોગમુક્ત કરવા ખૂબ જરૂરી હોય છે. બિયારણ ને પ્રથમ ફૂંગનાશક થી પટ આપવો ત્યારબાદ કીટકનાશકથી અને પછી જૈવિક દવા થી પટ આપવો. દરેક પટ બાદ બિયારણ ને સૂકવવું.
ફૂગનાશકથી પટ આપવા વાવણી પહેલા બીજ ને થાયરમ, કેપ્ટાન કે કાર્બેંડાઝીમ (બાવિસ્ટિન) @3gm / kg બીજ મુજબ પટ આપવો. એને પાણી માં ભેળવીને લૂગદી બનાવીને બિયારણને માવજત આપવી. ત્યારબાદ બિયારણ તેમજ નવા છોડ ને ચૂસિયા તેમજ જમીનમાં રહેતા કિટકો થી બચાવવા માટે કીટકનાશક વડે પટ આપવો. આ માટે થાયોમેથોક્ઝામ (ક્રુસર) અથવા ઇમિડાક્લોપ્રિડ (ગૌચો) @1-2 ગ્રામ/કિલો બીજ પ્રમાણે વાપરવું.
બિયારણ ની વાવણી પહેલા 3ગ્રામ / કિલો વર્ગો ના મુજબ ઉપચાર કરવો. વર્ગો માં પ્રોટીન, એમીનો એસિડ અને જૈવિક પદાર્થો હોય છે.
જૈવિક રસીકરણ માટે કીટકનાશક અને ફુગનાશક થી બિયારણ ને પટ આપ્યા બાદ એઝેટોબેકટર 5 ગ્રામ / કિલો વડે પટ આપી વાવણી કરવી.

વાવણી નો સમય તેમજ રીત

મુખ્ય પાક માટે વાવણી મે ના અંત થી જૂન અંત સુધી કરવી.
શિયાળુ મકાઇની વાવણી ઓક્ટોબર અંત થી નવેમ્બર સુધી કરવી.
વસંત ઋતુમાં મકાઇની વાવણી માટે યોગ્ય સમય જાન્યુઆરી ના ત્રીજા અઠવાડીયા થી મધ્ય ફેબ્રુઆરી સુધી છે. વાવણીમાં મોડુ કરવાથી વધુ તાપમાન અને ઓછું ભેજ ના કારણે બીજ ઓછા તૈયાર થાય છે.
બીજ દર : 7 - 10 kg/એકર (સંકર જાતો માટે દર વર્ષે નવા બિયારણની ખરીદી કરી ઉપયોગ કરવો)
વાવણી અંતર: બીજની હાથે થી કે સીડ ડ્રિલ થી વાવણી કરી શકાય છે. બીજ ને 75cm ના અંતરે હાર અથવા પાળા પર વાવણી કરવી. બીજ થી બીજ નું અંતર 22 cm રાખવું. બીજ ની ઊંડાઈ 3 - 5 cm રાખવી. પ્રતિ એકર 21000 છોડ લાગશે.
વધારે ઉત્પાદન માટે છોડ ને 75 cm હાર ના અંતરે છોડ થી છોડ વચ્ચે 20 cm નું અંતર રાખી વાવણી કરવી. આ રીતે 26000 છોડ પ્રતિ એકર લાગશે.
પાળા પર વાવણી કરવી હોય તો બીજ પૂર્વ પશ્ચિમ દિશા માં બનેલ શેઢાપાળા ની દક્ષિણ ઢાળ પર બીજ વાવવું.
પુંખીને વાવેતર ના કરતાં વાવણી હારમાં કરવી.

નીંદણ નિયંત્રણ

વાવણી ના ૩૦ થી ૪૦ દિવસ સુધી પાક ને નીંદણમુક્ત રાખવો જરૂરી છે. જેના માટે ૧-૨ વાર હાથનિંદામણ અને આંતરખેડ જરૂરી હોય છે. પહલું પહેલી હાથનિંદામણ અને આંતરખેડ વાવણી ના ૨૫-૩૦ દિવસે અને બીજું વાવણી ના ૪૦-૪૫ દિવસે કરવું.

રસાયણિક પ્રક્રિયાથી નીંદામણ પર નિયંત્રણ
અ) વાવણી પછી ના ૨ દિવસ માં એટ્રજિન 50WP (એટ્રાટાફ/રસાયણજિન )અથવા પેંડિમેથાલીન ૩૦ ઇસી (સ્ટોમ્પ / દોસ્ત) કે પછી એલકલોર 50ઇસી (લાસો) ૧કિલો/એકર અથવા ફ્લૂક્લોરલીન (બાસાલિન) ૪૫ ઇસી ૯૦૦ ગ્રામ/એકર ૨૦૦ લિટર પાણી માં ભેળવીને છાંટવી.
બ) છંટકાવ માટે ફ્લેટફેન કે ફ્લડ જેટ નોજલ વાપરવી.
ક) સારા પરિણામ માટે એક જ રસાયણિક દવાઓ નો ઉપયોગ ના કરવો.
ડ) જો વાવણી સૂકી જમીન જમીન માં કરી હોય તો નીંદણનાશકનો છંટકાવ વાવણી પછી ના પહેલા વરસાદ પછી ના ૪૮ કલાક ની અંદર કરવો.
અન્ય કૃષિ કાર્યો
બિનપિયત વિસ્તારમાં હાર વચ્ચે કાળી પોલીથીન અથવા ડાંગર/ઘઉં નું પરાળ અથવા સૂકા ઘાસ નું મલ્ચિંગ કરવું. એના થી નીંદણ નો ઉપદ્રવ અટકે છે અને જમીન ભેજવાળી રહે છે.
જ્યાં વાવણી પાળા પર સીધી જમીનમાં કરી હોય ત્યાં પાકના ઘુટણ સુધી માટી ચડાવવી. જેનાથી છોડને ટેકો મળે છે અને પાક નમતો નથી. 
મકાઇનો પાક ખેતરમાં પાણીનો ભરાવો બિલકુલ સહન કરી શકતો નથી માટે ખેતરમાં પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા કરવી ખુબજ જરૂરી છે.

ખાતર તેમજ ઉર્વરક

જૈવિક ખાતર અને ઊર્વરક

દરેક વર્ષે જમીન નું પરીક્ષણ કરાવવું જોઈએ. જેથી માટીમાં રહેલાં પોષકતત્વો ની ખબર પડે છે. ખાતર નો સાચો ઉપયોગ કરી શકાય.

વાવણી ના ૧૦ -૧૫ દિવસ પહેલા ૬-૮ ટન છાણિયું ખાતર/એકર કૅ ૩-૪ ટન/એકર અળસિયા નું ખાતર નાખવું.
જમીંનજન્ય રોગો ને અટકાવવા માટે ટ્રાઇકોડરમા અને સુડોમોનાસ (પ્રત્યેક ૧-૨ કિલો/એકર) ૫૦ કીલો છાણિયા ખાતર માં ભેળવી ને જમીન માં ભેળવવું.
આંતરિક અને બાહ્ય માઈકોરાઈજા (રેલીગોલ્ડ/ ગ્રોમોર) 4kg/ એકર મુજબ જમીન તૈયાર કરતી વખતે આપવું જેથી ફૉસ્ફરસ ખાતર નો ઉપાડ વધે છે, મૂળ નો વિકાસ સારો થાય છે અને ઉત્પાદન વધે છે.

રાસાયણિક ખાતર

વાવણી પહેલા

વાવણી પહેલા પ્રતિ એકર 75 kg DAP, 50 kg મ્યુરેટ ઓફ પોટાશ અને 19 kg ઝિંક સલ્ફેટ અથવા 500 gm લીર્બલ ઝિંક (Zn EDTA) અને 12-15 kg બેંટોનાઈટ સલ્ફર આપવું.

વાવણી પછી

વાવણી પછી ત્રણ વખત ખાતર આપવું.
પહેલી વખત - વાવણી ના 20 દિવસ પછી 50 kg યુરિયા, બીજું 35-40 દિવસો માં 50 kg યુરિયા આપવું.
ત્રીજી વખત 50 kg યુરિયા + 25 kg M O P/એકર મકાઇ ઉંબી નીકળતી વેળાએ આપવું.

નોધ : જે વિસ્તાર માં ઝિંક (જસ્તે) ની ઉણપ હોય તે ખેતર તૈયાર કરતી વખતે 8 - 10 kg / એકર ઝિંક સલ્ફેટ આપવું. અને ફોસ્ફોરસ ખાતર નો ઉપયોગ વગર છાણિયું ખાતર આપવા થી જમીન માં ઝિંક ની ઉણપ થાય છે.
પોષક તત્વો ની કમી ના લક્ષણો તેમજ નિયંત્રણ
નાઇટ્રોજન ની ઉણપ ના કારણે છોડ નાના રહી જાય છે. જુના પાંદડાઓ ની વચ્ચે થી વી આકાર માં પીળા પડી ને પછી આખા પાન માં ફેલાય છે અને વધુ ઉણપ ને કારણે આખો છોડ પીળો પડી જાય છે. નિયંત્રણ માટે ખાતર નો ભલામણ મુજબ જ ઉપયોગ કરવો.

ફૉસ્ફરસ ની ઉણપ ને કારણે નીચેના પાંદડાઓ ની કિનારી જાંબલી કલર ની થઈ જાય છે. છોડ નાના રહી જાય છે. નિયંત્રણ માટે ખાતર નો ભલામણ મુજબ જ ઉપયોગ કરવો. ફૉસ્ફરસ ની ઉણપ દેખાય ત્યારે એન પી કે ૧૨:૬૧:૦ ના ૧૦૦ ગ્રામ પ્રતિ ૧૫ લિટર પાણી માં ભેળવી ૪-૫ દીવસ ના અંતરે ૨-૩ વાર છાંટવું

પોટેશિયમ ની ઉણપ ને કારણે પાંન ની કિનાર પીળી અને બળી ગયેલ દેખાય છે. ઉણપ પહેલા જૂના પાન માં અને ત્યારપછી ઊપર તરફ વધે છે. નિયંત્રણ માટે ખાતર નો ભલામણ મુજબ જ ઉપયોગ કરવો. નિયંત્રણ માટે એન પી કે ૧૩: ૦: ૪૫ ના ૧૦૦ ગ્રામ પ્રતિ ૧૫ લિટર પાણી માં ભેળવી ૪-૫ દીવસ ના અંતરે ૨-૩ વાર છાંટવું
 
સલ્ફર ની ઉણપ ને કારણે નવા પાન પર લીલી કે પીળી કિનારી દેખાય છે. વૃદ્ધિ અટકે છે. નિયંત્રણ માટે ડી એ પી ની જગ્યા એ સુપર ફોસફેટ નો ઉપયોગ કરવો. જમીન તૈયાર કરતી વખતે ૨૦૦-૨૫૦ પ્રતિ એકર જીપ્સમ નાખવું. ઉણપ દેખાય ત્યારે સલ્ફર ૪૦-૪૫ ગ્રામ/૧૫ લિટર પાણી માં ભેળવી ને ૧-૨ છંટકાવ કરવો.

ઝીંક ની ઉણપ ૨-૩ અઠવાડિયાના પાકમાં આવે છે. નવા પાન પર હલ્કી પીળી અથવા સફેદ મોટી કિનારી થઈ જાય છે, પણ છોડ લીલો જ રહે છે. વધારે ઉણપ હોય તો નવા પાન સફેદ જ નીકળે છે. નિયંત્રણ માટે ખેતર તૈયાર કરતી વખતે ઝીંક સલ્ફેટ ૧૦કિલો પ્રતિ એકર ના હિસાબે નાખવું. અઠવાડીયા ના અંતરે ૧ કીલો ઝિંક સલ્ફેટ + ૫૦૦ ગ્રામ ચૂના / ૨૦૦લિટર પાણી પ્રતિ એકર ના હિસાબે ૧-૨ છંટકાવ કરવો.

વૃદ્ધિકારક

વાવણી ના ત્રીજા અઠવાડિયે ટ્રાઇકોંટાનોલ 0.1% (1 m l/Ltr પાણી) નો છંટકાવ કરવો.
વાવણીના 25 અને 45 દિવસે બ્રાસીનોલાઈડ 8ml (ડબલ) + 0.5 ml ટીપોલ/15Ltr પાણી છાંટો.
સિંચાઇ
સિંચાઇ ની સમય સારણી
વસંત ના પાક ને વધારે પિયત ની જરૂરિયાત રહે છે. સમયસર પિયત ન આપવા થી ઉત્પાદન ઘટે છે. પહેલું પિયત વાવણી ના 15-20 દિવસ પછી આપવું. એના પછી પાક ઘુંટણ સુધી આવે, નર ફૂલ નીકળે ત્યારે, મકાઇ બનતી વખતે અને દાણા બંને ત્યારે પિયત જરૂર આપવું. પાક ને 5-6 પિયત આપવા જોઈએ.
સિંચાઇ ની મુખ્ય જરૂરિયાત નો સમય
નવા છોડ આવે ત્યારે, પાક ઘુંટણ સુધી આવે, નર ફૂલ નીકળે ત્યારે અને મકાઇ બનતી વખતે પિયત આપવું જરૂરી છે. 90% દાણા ભરાય ત્યાં સુધી પિયત જરૂરી છે.

સૂક્ષ્મસિંચાઇ

મકાઇની દર બે હાર માટે 1 ટપક લાઇન પૂરતી છે. ટપકનું અંતર 30 - 40 cm રાખવું.
પાણીના પ્રવાહનો દર 1 - 1.5 Ltr / કલાક રાખો. હવામાન મુજબ દર બે દિવસે 3 - 5 કલાક માટે સવારના સમય ટપક ચલાવવી.

કીટકો સામે રક્ષણ

થડ માખી

સાંઠાની માખી પાકની 2-3 પાન અવસ્થાએ પાનની નીચે ઈંડા મૂકે છે.ઉપદ્રવ ઘટાડવા વાવણીના 20 દિવસે પારવણી કરતી વખતે ઉપદ્રવીત છોડ કાઢી નાખવા. ઉગાવા બાદ 10-15 દિવસે જો 8%થી વધુ છોડમાં થડમાખીનું નુકસાન દેખાય તો કાર્બારીલ 50%WP(સેવિન,કેલ્વિક્ષ)  60ગ્રામ 15લિટર પાણીમાં ભેળવી છાંટો. નિયંત્રણ માટે, ઇંડોક્ષાકાર્બ14.5SC (સરવાદા / અવાંટ) @5ml + સ્ટિકર (સંદોવિત / અપ્સા80) @6ml/10Ltr પાણી અથવા સ્પીનોસેડ 45SC (સ્પીન્ટોર, ટ્રેસર) @7.5ml/15Ltr પાણી અથવા ફિપ્રોનિલ 5SC (રિજેંટ, રેબીડ, ફેક્સ) @ 30ml/15Ltr પાણી અથવા લેમ્ડાસાઈલોહેથ્રિન5EC (કરાટે, સિલ્વા પ્લસ, રીવા 5) @7.5 ml/15Ltr પાણી અથવા થાયોડીકાર્બ 75WP (લાર્વીન,ચેક) @40 ગ્રામ/15 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.

થડ ખાનાર ઇયળ

ઇયળ થડ માં કાણું પાડી અંદર નો ગર્ભ ખાય છે. નિયંત્રણ માટે વાવણીના 3-4 અઠવાડીયા પછી ઇંડોક્ષાકાર્બ14.5SC (સરવાદા/અવાંટ) @5ml + સ્ટિકર (સંદોવિત/અપ્સા80) @6ml/10Ltr પાણી અથવા સ્પીનોસેડ45SC (સ્પીન્ટોર, ટ્રેસર) @7.5ml/15Ltr પાણી અથવા ફિપ્રોનિલ 5SC (રિજેંટ, રેબીડ, ફેક્સ) @ 30ml/15Ltr પાણી અથવા લેમ્ડાસાઈલોહેથ્રિન5EC (કરાટે, સિલ્વા પ્લસ, રીવા 5) @7.5 ml/15Ltr પાણી અથવા થાયોડીકાર્બ 75WP (લાર્વીન,ચેક) @40 ગ્રામ/15 લિટર પાણી મુજબ છાંટો.

મૂળ ખાનાર ઇયળ

મૂળ ખાનાર ઇયળ કાળા રંગની હોય છે. જે દિવસમાં જમીનમાં સંતાઈ જાય છે. રાતે નવા છોડ જમીનની પાસેથી કાપી નાખે છે. નિયંત્રણ ન કરવાથી નુકસાન થાય છે.
નિયંત્રણ માટે કાપેલ છોડની માટી ખોદી, ઇયળ બહાર કાઢી નાશ કરવો અને સારા છોડને જમીનમાં ક્લોરપાયરીફાસ 10EC (ડરમેટ / માસબાન) @3ml / Ltr પાણી મુજબ જમીન માં રેડવું. થડ માખીના નિયંત્રણથી આનું પણ નિયંત્રણ થાય છે.

પાન ને વાળનાર ઇયળ

પાન વાળનાર ઇયળ પાનને વાળી એની અંદરનો લીલો પદાર્થ ખાય છે. પાન સફેદ થઈ ખરી પડે છે.
નિયંત્રણ માટે ક્વિનાલફોસ (એકાલક્સ / ધાનુલક્સ) @30m lઅથવા ટ્રાઈઝોફોસ (હોસ્ટાથેઓન / ટાર્ઝન) @30ml ક્લોરેનટ્રાનીલીપ્રોલ (કોરાજેન) @3-4ml અથવા સ્પીનોસેડ (ટ્રેસર/સક્સેસ) @4-5 ml પ્રતિ 15Ltr પાણી મુજબ છાંટો.

લશ્કરી ઇયળ

લશ્કરી ઇયળ આછા લીલા રંગની, પીઠ પર ધારી વાળી અને માથું પીળું બદામી રંગનું હોય છે. મોટી ઇયળ લીલી બદામી અને પીઠ પર ઊંડી પટ્ટી વાળી હોય છે. આ એક સાથે લશ્કર માં ચાલે છે. લશ્કરી ઇયળ ઉપરના પાન અને ડોડાના નર્મ થડને કાપી નાખે છે. જો 4 લશ્કરી ઇયળ પ્રતિ ફૂટ દેખાય તો તેના નિયંત્રણ 100 gm કાર્બારીલ 50WP (સેવિન) અથવા 40ml ફેનવેલરેટ 20EC (ફેનવલ) અથવા 400ml ક્વિનાલફોસ 25%EC (એકાલક્સ / ધાનુલક્સ) / 100Ltr પાણી / એકર મુજબ છાંટો.

સફેદ ઘૈણ

સફેદ લટ (કુરમુલા) બટાકા અથવા બીજા ઘણા પાકોને નુકસાન કરનાર જીવાત છે. આ માટીમાં રહી ને મૂળને ખાય છે. વધારે ઉપદ્રવ હોય તો 80% સુધી નુકસાન થઈ શકે છે. આ એક સફેદ રંગની ઇયળ છે જેનું મોઢું પીળું અને પાછળનો ભાગ કાળો હોય છે. તેને અડવા થી તે C આકાર ધારણ કરી લે છે.
નિયંત્રણ માટે
1. ખેતરમાં કાચું છાણિયું ખાતર આપવું નહીં.
2. ખેતર તૈયાર કરતી વખતે 1-2 ઊંડી ખેડ કરવી જેથી પક્ષીઓ તેને ખાઈ જાય.
3. ખેતર તૈયાર કરતી વખતે અને માટી ચડાવતી વખતે 5kg ફોરેટ (થિમેટ) અથવા 6kg ફિપ્રોનીલ (રિજેંટ / ટાસ્ક) પ્રતિ એકર મુજબ આપો.
4. નુકસાન દેખાય તો છોડના મૂળમાં ક્લોરપાઇરીફોસ 20EC (ડરમેટ /લિથલ /ફોર્સ) @40 ml / 15 Ltr પાણીના દ્રાવણ રેડવું.
રોગ સામે રક્ષણ

બિયારણ નો સડો

બિયારણ નો સડા માં બીજ માટી માં જ સડી જાય છે જેથી ખેતર માં જગ્યા ખાલી રહી જાય છે. આમ થતું અટકાવવા માટે ફુગનાશક નો પટ આપી બિયારણ ને રોગમુક્ત કરી શકાય.

પાન નો સુકારો

પાનનો સુકારો નીચેના પાન થી ઉપર બાજુ વધે છે. લાંબા, ઇંડાકાર, બદામી ટપકા પાન પર પડે છે. જ્યારે પાનની નીચેની સપાટી પર વધારે સાફ દેખાય છે.
2.5 gm મેંકોજેબ (ઇન્ડોફિલ M 45) અથવા 3gm પ્રોબિનેબ (એટ્રકોલ) અથવા 2gm ડાઈથેન Z -78 અથવા ફેમોક્સાડોન 16.6% + સ્ય્મોક્સાનીલ 22.1% SC (ઇકૂએશન પ્રો) અથવા 2.5gm મેટલક્સાયલ – એમ (રિડોમીલ ગોલ્ડ) અથવા 3gm સ્ય્મોક્સાનીલ + મેંકોજેબ (કરજેટ) પ્રતિ લિટર પાણીમાં છાંટો. 10 દિવસ પછી ફરીથી આપો.

સુકારો

થડના સુકારા રોગ માં મુખ્ય થડ માટીની બાજુમાં બદામી અને નરમ થઈ ત્યાંથી તૂટી જાય છે. સડેલા ભાગેથી દારૂ જેવી વાંસ આવે છે.
નિયંત્રણ માટે વધારે નાઇટ્રોજન ન આપવું, ખેતરમાં પાણી ભરેલું ન રહેવા દેવું. ખેતરમાં વાવણી વખતે, પછી આંતરખેડ સમય અને પછી નર ફૂલ આવ્યા પછી 6kg / એકર બ્લીચિંગ પાઉડર થડની બાજુમાં આપવું. આને યુરિયા સાથે ભેળવું નહીં, બંને ને ઓછામાં ઓઓછા 1 અઠવાડીયા ના અંતરે આપવું.

તળછારો
બદામી પટ્ટીવાળા તળછારા રોગમાં પાન પર આછા લીલા કે પીળા રંગની, 3-7 mm પહોળી છટાઓ પડે છે. જે સમય જતાં ઘાટી લાલ થઈ જાય છે. ભેજવાળા હવામાનમાં સવારના સમય એના પર સફેદ અથવા રાખ રંગની ફૂગ જોવા મળે છે.
નિયંત્રણ માટે મેટાલેક્સિલ + મેંકોજેબ (રિડોમિલ ગોલ્ડ / ટાટા માસ્ટર) અથવા સાઈમોક્સાનીલ + મેંકોજેબ ( કર્જેટ-એમ / મોક્સિમેટ) @30gm /15 Ltr પાણી મુજબ છંટકાવ કરવો. 10 દિવસ પછી ફરીથી છાંટો.

ગેરૂ

પાન ના સપાટી પર નાના, લાલ કે બદામી, ઇંડાકાર, ઊભા ટપકા પડે છે. આ પાન પર 1 કે વધુ હાર માં પડે છે.
નિયંત્રણ માટે હેક્ઝાકોનાઝોલ (કન્ટાફ / સિતારા) અથવા પ્રોપિકોનાઝોલ (ટિલ્ટ / બમ્પર) @15ml / 15Ltr પાણી મુજબ છાંટો. 15 દિવસ પછી ફરીથી છાંટો.
કાપણી તેમજ તેના પછી ના કામ
કાપણી
જ્યારે મકાઇ ની ઉપર ના પાન પીળા થવા લાગે કે દાણા નો ભેજ ૩0 %થી ઓછો થઈ જાય ત્યારે પાક ની કાપણી કરી લેવી જોઈએ જેથીપાન લીલા રહે છે અને પશુ ચારા તરીકે ઉપયોગ માં લઈ શકાય છે.
મૂલ્ય વર્ધન
મકાઇ ને તડકામાં ત્યાં સુધી સુકાવવી જ્યાં સુધી દાણા કઠણ ન થઈ જાય એનું ભેજ 12 - 14 % થઈ જાય. પછી મકાઇને કોથળામાં ભરી માર્કેટમાં લઈ જવી. દાણા કાઢવા માટે ધ્યાન રાખો કે તે એટલા સૂકા હોય કે હાથ અથવા થ્રેશર થી દાણા છૂટા પાડતી વખતે નુકસાન ન થાય.